وقتی SSD در بایوس شناسایی نمیشود، اولین واکنش اکثر کاربران این است که فکر میکنند SSD کاملاً خراب شده. اما در واقع بسیاری از این موارد دلایل سادهتری دارند؛ از شل بودن کابل تا تنظیم اشتباه بایوس، که بدون نیاز به تعویض قطعه قابل رفع هستند.
در این مقاله همه دلایل احتمالی را مرحله به مرحله بررسی میکنیم تا بدانید مشکل از کجاست و چطور باید آن را حل کنید.
قبل از هر چیز: SSD شما SATA است یا NVMe؟
قبل از عیبیابی باید بدانید SSD شما از چه نوعی است، چون دلایل و راهحلها متفاوتند:
◄ SSD SATA: با کابل SATA به مادربرد وصل میشود، شبیه هارد دیسک معمولی که معمولاً مستطیلشکل و بزرگتر است.
◄ SSD NVMe (M.2): مستقیماً در اسلات M.2 روی مادربرد نصب میشود، بدون کابل. کوچک و باریک است.
نوع SSD را روی برچسب آن یا مشخصات خرید پیدا کنید و بعد راهحل مناسب را دنبال کنید.
دلایل شناسایی نشدن SSD در بایوس
۱. کابل یا اتصال شل (SATA)
سادهترین و رایجترین دلیل این است که کابل SATA اگر کامل در پورت ننشسته باشد، SSD دیده نمیشود. کامپیوتر را خاموش کنید، کابل SATA را از هر دو طرف (SSD و مادربرد) کامل دربیاورید و دوباره محکم وصل کنید. همچنین کابل برق SSD را هم بررسی کنید.
۲. اسلات M.2 درست نصب نشده (NVMe)
SSD NVMe باید با یک زاویه حدود ۳۰ درجه وارد اسلات شود و بعد با پیچ ثابت شود. اگر پیچ نداشته باشد یا کج نشسته باشد، بایوس آن را نمیبیند. SSD را دربیاورید، دوباره نصب کنید و مطمئن شوید پیچ محکم است.
۳. تنظیمات اشتباه بایوس
برخی مادربردها پورتهای SATA یا اسلات M.2 را بهصورت پیشفرض غیرفعال دارند. وارد بایوس شوید (معمولاً با کلید DEL یا F2 هنگام بوت) و بخش Storage Configuration یا SATA Configuration را بررسی کنید. مطمئن شوید پورت مربوطه Enable است.
۴. تداخل اسلات M.2 و پورت SATA
در بعضی مادربردها، وقتی اسلات M.2 فعال است، یک یا چند پورت SATA غیرفعال میشوند و برعکس. این موضوع در مانوال مادربرد مشخص شده. اگر SSD SATA دارید و تازه یک M.2 نصب کردید (یا برعکس)، این تداخل را بررسی کنید.
۵. حالت AHCI و IDE در بایوس
اگر بایوس روی حالت IDE تنظیم شده و SSD به AHCI نیاز دارد (یا برعکس)، ممکن است SSD شناسایی نشود. در بایوس بخش SATA Mode را پیدا کنید و حالت AHCI را امتحان کنید. توجه: اگر ویندوز قبلاً با حالت دیگری نصب شده، تغییر این تنظیم ممکن است ویندوز را بوتپذیر نکند.
۶. بایوس قدیمی
SSDهای جدید، بهخصوص NVMeهای نسل جدید، ممکن است با بایوس قدیمی سازگار نباشند. آپدیت بایوس مادربرد میتواند این مشکل را حل کند. قبل از آپدیت، مدل دقیق مادربرد را از سایت سازنده بررسی کنید.
۷. کابل SATA معیوب
کابلهای SATA با گذشت زمان یا جابجایی مکرر خراب میشوند و توصیه میشود چون این کابلها ارزان هستند، همیشه یدکی داشته باشید؛ حال چنانچه کابل را عوض کردید و SSD شناسایی شد، متوجه خواهید شد که مشکل از کابل بوده، نه SSD!
۸. پورت SATA مادربرد خراب
اگر SSD را به پورت SATA دیگری وصل کنید و شناسایی شود، پورت اول خراب است. بعضی مادربردها پورتهای اضافه دارند که از آنها استفاده کنید.
۹. SSD خراب یا سوخته
اگر همه مراحل بالا را امتحان کردید و SSD هنوز در بایوس دیده نمیشود، احتمال خرابی خود SSD وجود دارد. SSD میتواند به دلایل مختلف خراب شود: نوسان برق، ضربه فیزیکی یا پر شدن سیکلهای نوشتن. در این حالت نیاز به بررسی تخصصی و احتمالاً بازیابی اطلاعات است.
مرحله به مرحله عیبیابی کنید
این ترتیب را از سادهترین به پیچیدهترین دنبال کنید:
مرحله اول: اتصالات فیزیکی
◄ کامپیوتر را خاموش و از برق بکشید.
◄ کابلهای SATA (داده و برق) را دربیاورید و دوباره محکم وصل کنید.
◄ برای M.2: پیچ را باز کنید، SSD را دربیاورید و دوباره نصب کنید.
◄ SSD را در پورت یا اسلات دیگری امتحان کنید.
مرحله دوم: بایوس
◄ وارد بایوس شوید. (DEL یا F2 هنگام بوت)
◄ مطمئن شوید پورت مربوطه Enable است.
◄ حالت SATA را بررسی کنید. (AHCI توصیه میشود)
◄ اگر M.2 دارید، تداخل با پورتهای SATA را بررسی کنید.
◄ تنظیمات بایوس را به حالت پیشفرض (Load Default) برگردانید و دوباره تست کنید.
مرحله سوم: تست SSD در سیستم دیگر
SSD را در کامپیوتر دیگری نصب کنید. اگر آنجا هم شناسایی نشد، SSD خراب است. اگر شناسایی شد، مشکل از مادربرد یا تنظیمات سیستم اول است.
اگر SSD خراب است، اطلاعات چه میشود؟
این نگرانکنندهترین سوال است. اگر SSD اصلاً شناسایی نمیشود، بازیابی اطلاعات سختتر اما در بسیاری از موارد ممکن است، به شرطی که:
◄ SSD را زیاد روشن و خاموش نکنید، زیرا هر بار روشن کردن ممکن است آسیب بیشتری وارد کند.
◄ روی SSD چیزی ننویسید یا نصب نکنید.
◄ هرچه زودتر برای بازیابی اطلاعات اقدام کنید.
بازیابی اطلاعات از SSD خراب نیاز به تجهیزات و نرمافزار تخصصی دارد و باید توسط متخصص انجام شود.
چطور از این مشکل جلوگیری کنیم؟
◄ از UPS یا محافظ برق استفاده کنید، چون نوسان برق یکی از رایجترین دلایل خرابی SSD است.
◄ SSD را از ضربه و لرزش محافظت کنید؛ بهخصوص لپ تاپها!
◄ فضای SSD را زیر ۱۰٪ خالی نگه ندارید، چون پر بودن SSD عمرش را کم میکند.
◄ از اطلاعات مهم همیشه نسخه پشتیبان داشته باشید.
◄ سلامت SSD را با نرمافزارهایی مثل CrystalDiskInfo دورهای بررسی کنید.
جمعبندی
شناسایی نشدن SSD در بایوس لزوماً به معنای خرابی SSD نیست. در بسیاری از موارد مشکل از کابل شل، تنظیم اشتباه بایوس یا تداخل اسلات است که با چند مرحله ساده قابل رفع است. اگر بعد از همه این مراحل SSD هنوز دیده نمیشود، احتمال خرابی سختافزاری وجود دارد و باید توسط متخصص بررسی شود.
اگر SSD شما شناسایی نمیشود یا نگران اطلاعاتتان هستید، آن را برای عیبیابی رایگان به Systop بیاورید. تیم ما ابتدا همه احتمالات ساده را بررسی میکند و در صورت نیاز به بازیابی اطلاعات، صادقانه امکانپذیری و هزینه را اطلاع میدهد.